Häxan (Benjamin Christensen, 1922) - 100 Jaar Horror

Häxan of Witchcraft Trough the Ages is een gevalletje apart. Want de film presenteert zich als documentaire maar neemt het niet zo nauw met de historische feiten en schotelt ons liever een scala aan groteske scenes voor. Dit is waarschijnlijk de eerste faux documentaire ooit. Ook maar goed dat voor deze aanpak gekozen is in plaats van een natuurgetrouwe weergave want anders hadden wij nooit deze zeer vreemde maar uiterst vermakelijke film gezien. 

Eerst even wat over hoe ik de film zag. Ik heb deze film op het grote scherm gezien (nou ja, soort van). Häxan was onderdeel van het Groningse ADHD filmfestival in de RKZ Bioscoop. De film werd ingeleid en voorzien van een live soundtrack door Kevin Toma (en Friends). Ik was behoorlijk enthousiast want zo vaak krijg je de kans niet om zoiets te zien als je in het hoge Noorden woont. Helaas was de vertoning niet in de mooie vernieuwde bioscoopzaal maar in een zaaltje ernaast. En jammer genoeg waren er van de rijen plastic stoelen maar een 15 tal bezet, waarvan een derde ook nog regelmatig de zaal verlieten. De film werd geprojecteerd vanaf een dvd op een behoorlijk doek alleen werd dat doek niet geheel gebruikt en daar kwam nog bij dat de muzikanten war licht nodig hadden. Al met al niet echt ideale omstandigheden en niet de bioscoopvertoning waar ik op gehoopt had.

De live soundtrack was daarentegen flink in orde met een mix van klassiek en beats. Vooral tijdens de hevige stukken vond ik hem er gaaf. Dat de musici zo nu en dan een steekje lieten vallen was begrijpelijk daar het de eerste keer was dat ze met een dvd vertoning meespeelden in plaats van een film. (dat scheelt toch wat frames per seconde met een oude film als deze.)

En de film zelf is echt wat anders. Zoals gezegd is het een soort van documentaire over hekserij, het occulte en de inquisitie. Uiteraard in beeld gebracht door middel van korte verhalen waarbij de nodige dingen bij zijn verzonnen.We krijgen te zien hoe heksen spreuken maken, hoe de kerk op ze jaagt en wat voor middelen ze gebruiken om de vermeende heksen te laten bekennen. Ook komt de duivel zelf meerdere keren langs, waarbij je versteld zult staan van de make-up waar ze toen tot in staat waren. Het pronkstuk van de film is echter een zwarte mis waar alle registers opengetrokken worden. Geweldige sets, make-up en heerlijk geschoten. Je zit even een kwartiertje me je mond open naar het scherm te kijken. Ook de muziek van Toma en friends was erg heftig tijdens deze scene waardoor het allemaal nog weer net even leuker werd. Nadeel is dat deze scene ergens halverwege de film zit en het daarna nergens meer zo idioot gaaf wordt. Want helaas zitten er tussen alle uitzinnigheid ook een aantal behoorlijk droge stukken.

Häxan is een film die iedereen een keer gezien moet hebben, soms is het documentaire element best knullig en werk het meer dan 80 jaar nadat de film gemaakt werd wat op de lachspieren. Maar sommige scenes zien er geweldig uit en zo nu en dan zul je vol verbazing naar de groteske beelden op je scherm kijken. Ik zag de 104 minuten lange versie die ik toch wel wat aan de lange kant vond, het alternatief is een 76 minuten durende versie. Deze heb ik nog niet gezien maar 30 minuten korten lijkt me ook gelijk weer wat te veel van het goede. Je kunt zelf oordelen want beide versies krijg je als je de Criterion dvd koopt. 

Trivia: Het was oorspronkelijk het idee om het script samen met historische experts te schrijven. Het bleek echter dat deze het idee van een film over hekserij niet goedkeurden.

Destijds de duurste film gemaakt in Scandinavië.

Score: 

Häxan is niet in Nederland uit op DVD. Via Amazon UK heb je de volgende opties:

The Phantom Carriage / Körkarlen (Victor Sjöström, 1921) - 100 Jaar Horror

Een nieuw jaar is aangebroken en mijn goede voornemen is om deze "film uitdaging" dit jaar nog te voltooien. Met twee films per week moet dat te doen zijn, het is nu nog even zoeken naar geschikte en beschikbare films maar zodra we het stille filmtijdperk voorbij zijn moet ook dat vast geen problemen meer opleveren. Want een "film uitdaging" is natuurlijk geen uitdaging als je er eens in de zoveel tijd wat aandacht aan besteedt. Dus daarom ga ik er nu vaart achter zetten en ga ik zo snel mogelijk 100 horrorfilms kijken en bespreken die ik nog niet eerder zag, uit elk jaar één. Ik ben begonnen in 1912 en zal eindigen met een film uit 2012.

Met deze film levert de beschikbaarheid overigens ook totaal geen problemen op want deze film is zowel op DVD en Blu-Ray te verkrijgen op het gerenommeerde Amerikaanse Criterion label (en daarnaast ook in andere landen op DVD).

In Körkarlen (De originele Zweedse titel) vieren drie beschonken zwervers de laatste uren van het jaar op een kerkhof zodat ze op de kerkklok kunnen zien wanneer ze hun glas kunnen heffen op het nieuwe jaar. Het duurt nog even voordat het zo ver is dus verteld David zijn vrienden over de legende van de "Phantom Carriage". Volgens deze legende moet degene die tijdens de laatste klokslagen van het jaar komt te overlijden het komende jaar de koets van de dood berijden en de zielen van de overleden collecteren. Een deprimerend werkje waarbij één dag als een geheel jaar voelt.

Even verderop ligt Edit op sterven, mede door toedoen van David. Ze vraagt of iemand David kan halen want de twee hebben nog iets uit te praten. David heeft hier echter geen belang bij en tijdens een vechtpartijtje die daarom ontstaat laat hij het leven, tijdens de laatste klokslagen van het jaar. Het duurt niet lang voordat de koets met de huidige ongelukkige voorrijdt. Maar eerst krijgt David nog te zien waarom hij dit verdient heeft.

The Phantom Carriage heeft een mooie vertelstructuur met verhalen in verhalen, flashbacks en een samenkomen van gebeurtenissen. Al krijg je soms wel even sterk het idee dat je naar een variant van The Christmas Carol aan het kijken bent, en dat komt niet alleen door de gestalte die lijkt op de dood of het feit dat de twee als geesten verschijnen, want het is toch ook wel een wat moraliserend verhaal. Ik had graag wat meer beelden gezien van de koets en zijn berijder, want deze scenes zijn super sfeervol en prachtig om te zien. Ze zijn gedaan met dubbele belichting, wat later misschien gezien zou worden als een simpele techniek maar in deze film is het op zo'n manier gedaan dat je alleen vol bewondering naar de beelden kunt kijken.

Ondanks dat dit toch eigenlijk meer een drama dan een echte horrorfilm is heb ik mij er prima mee vermaakt, sterker nog, ik was eigenlijk verrast dat er in 1921 films als deze gemaakt zijn. In het laatste deel zitten wel een paar scenes die van mij wel iets minder lang hadden mogen duren maar ik had niet het idee dat ik een stomme film van 107 minuten had gekeken toen ik klaar was.Deze film verdient gezien te worden, en niet alleen door fans van horrorfilms. Tot nu toe de beste film die ik zag voor de uitdaging en ik heb het idee dat dit voorlopig ook wel zo blijft.

Na Der Golem de tweede film die 4 sterren verdient, al is het nog steeds wachten op de eerste volbloed horrorfilm.

Trivia: Ingmar Bergman was een groot fan van deze film en heeft gezegd dat het een grote invloed was op zijn werk. Regisseur Victor Sjöström zou later ook in Bergman's Wild Strawberries (1957) acteren.

In 1958 volgde een remake.

Score: